Aunitz izan ziren neure buruari egin nizkion galderak “Laguntzailearen taula” aztertu nuen bitartean. Garrantzitsuenak:
Zergatik dauzkagu hiru zutabe “NOR-NORK” izenburuaren azpian?
Aditz joko hauen artean aurkituko ote ditut zaharrenak?
Nola garatu zuten sei zutabe horietan dauzkagun aditz jokoak?
Azken galdera honi, berehala, erantzun nion: lehenak izan ziren “NOR” eta “NORK” joko zaharrenak eta, beranduago, “NORI” gehitu zieten joko haiei.
“Laguntzaile taula” bide-orri bat bezalakoa aukeratu nuen nire ikerketa egiteko behar-beharrezkoa iruditu zitzaidan eta.
Izan ere, nire helburua izan zen esaldi modernoetatik esaldi zaharrenetara, zeren pentsatu baitnuen hauen artean aurkituko nituela aspaldiko euskaldunak erabili zituzten esaldi xumeenak.
Bistan da helburuak berak eraman ninduela aztarnategi batera, aztarnategi arkeologiko batera, hain zuzen. Horretaz jakitun, euskal hizkuntzaren aztarnategian sartu bezain fite, jakin nuen ze metodo erabili beharko nuen: metodo arkeologikoa.
Subjuntiboa aztertzera sartu nintzenean, taulako “ORAINA” lerroan agertzen den NOR-NORI-NORK eskema sartu nintzen eta esaldi hau asmatu nuen:
<Opil hau egin dut [aitatxiri eraman diezaiozun]>
Hasieratik erabakita nuen goiko geruzatik behereko geruzara joan baino lehen, hizkuntzatik ez soilik esaldi modernoa bota behar nuela, baizik eta esaldiaren aditzaren berean agertzen ziren partikula propioak ere bota behar nituela betiko.
Beraz, nik asmatutako subjuntibozko esaldia, esaldi mota bat izanik, hizkuntzatik bota behar nuela, eta harekin batera “IEZA” gehi “N” partikulak.
Gauzak nahiko argi utzi eta gero, Etxepare, P. Lazarraga eta Leizarraga, gure lehenbiziko idazleak, nola erabili zituzten subjuntibozko esaldiak joan nintzen ikustera. Eta holako hauen oharrak hartu nituen:
Etxeparerenak: <orhit nadinian>; <beldur daquion>; eta nire atentzio gehien piztu zitzaidana, hauxe zen: <banença onhexi>.
P. Lazarragarenak: <descubri lidin>; <joan çiteçen>; <eçin contatu al leidi>; <joan çidin>.
Leizarragaren subjuntiboak aipamen berezia merezi du: Aoristoaren erabilera izan zen niretako bitxiena: <icusi citzan> <icusi cituen> ordez; <deitu cezan> <deitu zuen> ordez … Hori jakin, eta indikatibozko forma horien bila, buru belarri, jarri nintzen. Menderakuntzaren atzizkiekin pilo bat aurkitu nituen; baina, ez ziren gutxi aditz joko biluzik aurkitu nituenak.
Kapitulu berean, beste gai batzuk landu nituen:
• Esanahi berarekin erabiliak diren aditz jokatugabeak <etortzeko>, <ekartzea> …
• Esaldi menderatuen funtzioa eta menderagailuak.
• Menderakuntza euskararen historian.
