Ainararen iritziak irakurri ondoren, behartuta nago erratera liburua hiru zatitan banatu nuela:
Lehenengoa, Sarrerarako.
Bigarrena, Ikerketarako.
Hirugarrena, Epilogorako.
Zergatik?
Nire lana erabat bereizi nahi nuelako beste gai batzuengatik.
Ikerketan, nolabait errateko, esaldien aditzak arakatu ahala, “NORK” eta “NOLA” izan ziren agerian geratu ziren gai garrantzitsuenak; eta hoberena zela, horrenbeste aztarnak begi bistan izanik, konturatu nintzen bi gai horiek ziurtasunez gainezka geratu zirela; beraz, ikerketaren emaitzak, nola edo hala, gorde eta babestu behar nituelakoan geratu nintzen.
Epilogoan, aldiz, “NON”, “NOIZ” eta, nola ez, ba, “NONDIK-NORA” (behar izanez gero), nahiz eta haien garrantziaz jakitun izan, gehien bat, eztabaidatzeko gaiak izanen zirelako, erabaki nuen, erabaki, beste trataera bat eman behar niela, eta horrela jokatu nuen.
Azalpen hau eman eta gero, aurreko mezuaren gaira itzuliko naiz.
“Esaldien aditzak arakatu ahala…” erran dut…
Ba, hasteko… Har ezazue aditz laguntzailearen taula eta, poliki-poliki aztertu ondoren, galdetu zuen buruari <nork egin du taula hau?>, <ze kriterio izan du hainbeste zutabe eta lerroak erabilgarri izateko?>, <partikulaz beterik dago, badago modurik frogatzeko kronologikoki sailkatzen ahal direla?>, <badago modurik frogatzeko antzinako pertsonak ibili zirela eskua sartzen erabilgarri zituzten aditz jokoetan?> …
Hurrengo azalpenean izanen duzue adibide onena:
Kontuan hartu aditz joko hauek: <zara, zarete>, <duzu, duzue>, <zinen, zineten>, <zenuen, zenuten> …
Oihenart izan zen lehenengoa errateko: “Hasiera batean, <zu eta zuc> plurala izan zen…”. Eta nik Schuchardt-en azalpena zuzendu baino lehen ( gara eta zara adizkiei buruz ari naiz), hauxe izan zen irakurri nuena:
Ikusi gure gramatikariek zer erraten duten (EGLU V, 139. or.) :
Aditz jokatuen eta jokatu gabeen artean dagoen diferentziarik handienetakoa da pertsona markak izatea edo ez izatea. Esan nahi baita, aditz jokatuetan perpausean parte hartzen duten zenbait Izen sintagmaren erreferentziakide diren pertsona markak aurkituko ditugula. Adibidez, honako aditz hauetan agertzen diren markek argi eta garbi erakusten digute zein Izen Sintagma dabiltzan jokoan:
(31) a. N A T O R K I K = ni – hiri
b. Z A R A M A T Z A G U = zu – guk
(a)ko aditzean ageri den markak erakusten digu hori: hasierako N-ak esaten digu nor den datorrena, lehen pertsona singularra, NI, alegia. –K hizkiak, berriz, ematen du aditzera nori natorkion, HIRI, alegia.
(b)ko aditzean ere gauza bera dugu: -GU markak gu dela esaten digu eramalea. Alegia, nork sintagma bati dagokio, hots: lehen pertsona pluraleko (=GU) ergatibo bati. Z-, berriz, nor sintagma bati dagokio: ZU-ri, hain zuzen. Eta perpauseko zu izen sintagmari dagokion Z-aditzeko pertsona-marka horrezaz gainera, -TZA- plural marka ere beharrezko dugu, zu, historiari dagozkion arrazoiengatik, pluraltzat hartzen baitugu aditz jokoan. Horrenbestez, nolabait esan liteke Z- … TZA- direla ZU izen sintagmak aditzari ezartzen dizkion komunztadura markak.
Hurrengo mezuan azalduko dut zer atera nuen gai honetatik. Hala ere, honetan, bakarrik erranen dut …
1415. urtean Machin de Çalua-k lagun bati (maestre Martin) bidalitako eskuizkribu batean hauexek erabil zituen: <jaunatiçula>, <jaquiçu>, <alegracaytec> eta <Çure guzia>.
Horrek frogatzen du garai hartan erabat barneratuta zutela ZUKA tratamendua, edo berdin dela, ZU eta bere aditz jokoak singularrera eramanak zirela.
Aipatu dudana froga zientifikotzat hartzen ote ahal da?
Ainara Maya Urroz1 Iruzkina
Zure azalpena interesgarria iruditu zait, batez ere aditz laguntzaileen bilakaera historikoa aztertzeko planteatzen duzun ikuspegia. Hala ere, azken ondorioari dagokionez, bereizketa bat egingo nuke froga dokumentalaren eta froga linguistikoaren artean.
1415eko Machin de Çaluaren eskuizkribua lekukotasun historiko baliotsua da, eta bertan agertzen diren *jaunatiçula*, *jaquiçu*, *alegracaytec* eta *Çure guzia* formek garai hartako hizkuntza-erabileraren berri ematen digute.
Baina nire ustez, kontu bat argitu beharko litzateke: forma horiek nahikoa al dira frogatzeko *zu* tratamendua ordurako singularrean erabiltzen zela eta, ondorioz, haren aditz-jokoak ere singularrera eramanda zeudela?
Izan ere, eskuizkribu batek erabilera jakin baten lekukotasuna eman dezake, baina ezin du bere kabuz frogatu erabilera hori noiz eta nola orokortu zen, ezta aurreko garaietan zer-nolako bilakaera izan zuen ere.
Horretarako, beste garai batzuetako testuak, aditz-formen aldaerak eta pertsona-komunztaduraren bilakaera alderatzea komeniko litzateke.
Beraz, nik honela formulatuko nuke: 1415eko lekukotasuna froga dokumental garrantzitsua da *zukako* tratamenduaren erabilera singularraren alde, baina baieztapen kronologiko orokorra egiteko froga osagarriak beharko lirateke.
Hortaz, zure ikerketaren hipotesia interesgarria da, baina hipotesiaren eta frogatutako ondorioaren arteko muga zaintzea ezinbestekoa iruditzen zait.
