Egun on.
Hemen nago berriro ere gogoeta batzuk zuekin konpartitzeko.
Haien garrantziaz jakitun, nik uste zuen astia ez duzuela alferrik galduko.
Bada…
Nire ikerketa amaitu bezain laster, lortutako emaitzak banan bana etorri zitzaizkidan burura eta, berehala, galdera hau etorri zitzaidan burura:
“Zergatik ez dute hemengo hizkuntzalari ospetsuenek pentsatu ikerketa mota hau egitea?”
Ez dakizue zenbat aldiz etorri zaidan galdera hori neure buruari!
Badakit erantzuteko orduan susmoak baino ez ditudan zabalduko. Hala ere, hasiko naiz lehenengo ustearekin:
• Nire irakurketetan garbi ikusi dut hemengo hizkuntzalariak estu-estu jarraitu dutela kanpoko hizkuntzalari ospetsuenek beren hizkuntzak aztertzerakoan erabili dituzten hipotesi, metodo eta ikuspuntuak.
Hori esanda, beste galdera bat etorri zait burura:
“Zergatik ez dituzte hizkuntzalari famatu hauek nik erabilitako planteamendu eta metodo berberak erabili beren hizkuntzekin euren jatorria argitzeko, eta zergatik ez dituzte erabili euskararen jatorria aritu direnean ere?”
• Hurrengo adibidea nahikoa izanen da nire susmoak argitzeko.
Gaztelaniaz erabiltzen diren aditz forma hauek euskaraz erabiltzen direnekin alderatu eta gero, konturatuko zarete zein da aipatu nahi dudan gakoa:
Yo soy
Tu eres
El es
Nosotros somos
Vosotros sois
Ellos son
Ni naiz
Hi haiz
Ø da
Gu gara
Zu zara (zarete)
Ø dira
Begira, begira zein da gakoa…
Ba al dugu aztarnarik azaltzeko noiz eta nola sortu ziren <ES> eta <SON> aditz formak?
Ba al dugu aztarnarik azaltzeko noiz eta nola sortu ziren <DA> eta <DIRA> aditz formak?
Ez dirudi gaztelaniaz hitz egitean erabiltzen diren aditz formak kronologikoki sailkatzeko aukera izanen dugun; hala ere, behean ikusiko duzuen bezala, Hugo Schuchardten interpretazio zuzena eta okerrena kontuan hartuz, euskarazko aditz formekin egin daitekeen guztia aurkituko dizuet.
• Jakin behar duzue perifrasi konjugaziotik aditz forma guztiak ezabatu bezain pronto, gure aztarnategian, kota horren azpitik zer zegoen ibili izan nitzela.
Eskerrak Hugo Schuchardten hausnarketarekin topo egin nuen!
Hauxe da:
«1. eta 2. pertsonako pluralerako forma desberdinak dauden arren, 3. pertsona singularretik sortzen da plural zeinu bat gehituz, eta badirudi deklinazio zeinuarekin oso lotuta dagoela”.»
Hausnarketa honen arabera, DIRA aditz forma DA aditz forma baino modernoagoa da; eta, Schuchardten behaketa zuzena kontuan hartuta, azken forma hau da 3. pertsonako plurala lortzeko erabiltzen dena.
Honen arabera (eta oraingoz, Schuchardten ohar zuzenari buruzko iruzkina egiten ari naiz soilik)…
Euskararen erregistro arkeologikoan kota oso esanguratsua jar dezakegu; hain zuzen ere, DIRA adizkien lehendabiziko erabilera markatzen duena.
Garbi dago DIRA adizki forman dagoen plural zeinua, <iR>, markatzaile iraunkorra dela eta kronologia eta gogoeta batzuk egiteko aukera ematen digula:
1) DIRA aditz formarekin erabil zitezkeen esaldi guztiak modernoagoak dira, batez ere, DA aditz formarekin erabilitako zahar batzuk baino modernoagoak.
2) Gertakizun honetan sartzen baldin bazarete, jakin jakinen duzue plurala faltan botatzen hasi zirenek nola jokatu zuten.
Oraingoz nahikoa da.
Hurrengo mezuan jarraituko dut Schuchardten hausnarketarekin; zuzena dena eta okerra denarekin.
Sarri artio! Eta izan ongi!
Juan Miguel
