jmmunarrizeraso(e)k eguneraketa bat bidali du
Egun on, Ainara.
Gustura irakurri dut zure erantzuna eta erran behar dut izan dela espero nuena.
Lehenik eta behin, esan nahi dut hizkuntza oraindik hemen daukagula, eta esamoldea onartzen baldin badidazu, garbi-garbi dagoela oraindik ere. (Edozein liburua hartu eta esaldiak aurkitu dituzu bat beste baten atzean). Gure esku dago esaldi horiek zerrenda kronologiko batean sartzea.
Esan dudana oso sinplea izan arren, ezinbestekoa da beti gogoan izatea, zeren eta “enigma” hitza erabiltzen dugun guztietan kontuan izan behar baitugu enigma hori gu garela sortu dugunak.
Erabiltzen ditugun teorien bitartez sortzen dugu hainbat enigma. Egia da teoria horietako asko gure hizkuntzatik urrun daudela (teoria orokorrei buruz ari naiz), eta beste batzuk, hain zuzen, oso gertu daudela (adibidez, euskarazko aditz konjugazioari buruz eman diren azalpen batzuk).
Hasteko, adibide bat emango dizuet. Meillettek, guti gohiti beheti, hau esan zuen: “euskara baino lehenagoko hizkuntza aurkitzen ez badugu, ezingo genukeela bere historia ezagutuko”.
“Euskararen ama hizkuntza” bilatzea ez zen hasi Meilleten garaian; aspalditik zegoen martxan. Humboldtek jada lotu zuen euskara iberierarekin.
Hor daukagu enigma bat. Hori bai, inork ez du kontuan hartzen zergatik ahaidetasunik aurkitu ez denik (nahiz eta batzuek euskara “dené-caucásica” familian sartu dutela). Ez diot inori entzun baieztapen hau: “euskarazko aditz laguntzaileen taula osatzen duten partikulen artean hizkuntzaren DNA dagoenik”. Ba, hori da nik nire bigarren liburuan idatzi dudana.
Izan ere, NOR, NORI eta NORK partikulak euskararenak baitira, esklusiboak; eta horrek aukera ematen dit “euskara ez dagoela beste inongo hizkuntzarekin ahaidetuta” baieztatzeko.
Ez dut gehiago luzatu nahi. Beste egun batean jarraituko dut beste kontu batzuekin.
Baina gustatuko litzaidake jakitea zein teoria erabiltzen duzun “euskararen enigma” oraindik indarrean dagoela ondorioztatzeko.
Baldin aurrerapausoak eman nahi baditugu, nahi eta nahi ez, pentsatzen duguna idatziz jarri behar ditugula (Meilletek egin zuen bezala); ez dago beste modurik gure enigmak deuseztatzeko.
Beste bat harte!
Ainara Maya Urroz1 Iruzkina
Egun on,
Eskertzen dizut bidalitako gogoeta sakona eta azalpenen argitasuna. Gustura irakurri dut, eta batez ere interesgarria egin zait oraindik ere azpimarratzen duzun ideia hori: “enigma” askotan guk geuk sortzen dugula, erabiltzen ditugun ikuspegi eta teoria jakin batzuetatik abiatuta.
Ados nago hizkuntza bera hor dagoela, bere egiturak eta bere erabilera etengabean; eta horren gainean eraikitzen direla ondorengo interpretazioak, nahi gabe ere sarritan gure galderek baldintzatuak. Aipatzen duzun bezala, berez hizkuntzak ez du hutsunerik: guk bilatzen dugun azalpenaren arabera bihurtzen da “enigma”.
Zure komentarioak irakurrita, interes handiz hartu dut aipatzen duzun ikuspegia: “NOR, NORI eta NORK duten berezitasuna”eta hortik ondorioztatzen duzun independentzia. Zalantzarik gabe, euskararen morfologiak baditu puntu erabat esklusiboak, eta horrek bere historiaren interpretazioak ere baldintzatzen ditu. Zure bigarren liburuan egiten duzun planteamendua irakurtzeko gogoz gelditu naiz. Harritu eta gelditu naiz zuk idatzi duzun horretan, alegia, “euskarazko aditz laguntzaileen taula osatzen duten partikulen artean hizkuntzaren DNA dagoenik”. Nire iritzia labur-labur honako hau da:
– Partikulak euskararen egitura gramatikalaren bihotza dira, eta hizkuntzaren barne logika ulertzeko ezinbestekoak.
– Bereziak dira, bai, munduko hizkuntzen panoraman.
– Baina ez dute bere kabuz frogatzen euskara ez dagoela beste hizkuntzekin ahaideturik; genealogia-probak bestelakoa eskatzen du.
– Dena dela, berezitasunak bai laguntzen duela ondorio bat ateratzen: euskararen garapen historikoa oso bere bidea jarraituz egin dela.Nik “euskararen enigma” oraindik indarrean dagoela esatean, ez dut esan nahi aurretik egindako lanak ez direnik nahikoa edo argigarriak. Niretzat oraindik enigma delakoa zera da: zein puntutaraino aplikatu behar ditugun kanpoko teoriak euskararen azterketan, eta zein puntutaraino ulertu behar dugun hizkuntzaren berezko egitura bere-beretik abiatuta, paraleloetan edota ahaidetasunetan presarik gabe. Alegia, enigma ez da zertan kanpoan bilatu: askotan gure galdera-metodoetan bertan dago.
Horregatik, nik gaur egun erabiltzen dudan ikuspegia ez litzateke teoria bakar batean oinarritua, baizik eta metodologiaren beraren gaineko zuhurtasunean:
– Kanpoko teoriei (tipologia orokorrak, genealogia-ereduak…) balioa aitortzen diet, noski, baina badakit sarritan ez direla egokiak euskararen ezaugarririk espezifikoenak azaltzeko.
– Aldi berean, barne-azterketek –zurekiko adibidean bezalaxe– bide ematen dute euskararen egituraren logika propioa argitzeko.Hori dela eta, niretzat “enigma” hitzak ez du zertan esan nahi misteriorik edo azaldu ezin denik; gehiago da irekita dagoen eztabaidaren izen moduko bat, galdegintza modu baten sintoma.
Oso gustura jarraituko nuke gai honekin beste egun batean. Zuk planteatutako galderak eta ikuspegiak aberasgarriak iruditzen zaizkit, eta horrelako elkarrizketek laguntzen dute, nola diozun, “enigmak desegiten”.
Beste bat arte!
