jmmunarrizeraso(e)k eguneraketa bat bidali du
Egun on guztioi.
Ni Juan Miguel naiz, eta zu? (Sarrera hau gorde zure memorian, euskararen jatorriaz hitz egingo dugunean beharko dugulako).
Badakit jende askok nahi duela jakin zein den euskararen jatorria.
Ikerketa hori egin dut; gaur egun erabiltzen diren perpaus mota desberdinak aztertuz egin dut. Kronologikoki antolatu ondoren (mota nagusiak) eta modernotik zaharrera, edo berdin dena, ezagunetik ezezagunera, esaldi zaharrenetara iristeko aukera izan dut.
Euskararen genesiaz (2019) eta Origen e historia de la lengua vasca: de enigma a provincia (2025) liburuetan argitaratu nuen.
Badakit irakurle askorentzat, gramatika gaiak jorratzen direlako, zaila dela irakurtzea; eta zori txarrez, gramatikalarientzat, nik uste, hasiera ikusi bezain pronto (subjuntiboko perpausak) utziko dutela, haientzat interesgarria ez delako.
Hau jakinda eta “euskararen enigma” argitu dela jakinaraztea sentituz, ARTIZARRAk ematen didan aukera baliatu nahi dut modu honetan zabaltzeko: foro honetan hastapenei buruz modu sinpleenean hitz egin nahi dut (horregatik jarri dut agurra nahita) eta HIZKUNTZALARITZAn aurkitu ditudan oinarrizkoenak, zaharrenak baloratzeko aztertu beharreko gramatika gaiei buruz hitz egin.
AGURRA:
Juan Miguel naiz, eta zu? / Juan Miguel naiz, eta hi?
Horri buruz hitz egingo dugu. Baina, momentu honetan azpimarratu nahi dudana hauxe da:
Bi pertsona. Japoniar bat eta euskaldun bat. Bere hizkuntza besterik ez dute ezagutzen. Japoniarra etorri da Euskal Herrira eta topo egin du gure euskaldunarekin. Zer egingo du euskalduna?
NI (kolpeak bere bularrean) Juan Miguel… eta ZU? (kolpeak japoniarren bularrean) behin eta berriz Japoniarrak ulertu arte.
Pertsona izenordainak agertzen dira azkar baino azkarrago, bi pertsonak bere hizkuntza dutelako.
Eta frogatzen baldin bada antzinako euskaldunen artean pertsona izenordainak nahiko berandu sartu zituztela… Zer ondorio ateratzen ahal da hortik?
Ainara Maya Urroz1 Iruzkina
Egun on, Juan Miguel,
Eskerrik asko zure mezua eta egindako azalpenengatik. Oso interesgarria iruditu zait euskararen jatorria aztertzeko hartu duzun ikuspegia: perpaus moten bilakaera aztertzea eta kronologia gramatikal baten bidez hizkuntzaren hastapenetara hurbiltzea. Ez da ohikoen artean ohikoena, eta hori bera da, hein handi batean, aberasgarria egiten duena.
Zuk aipatutako agurraren adibidea —“Juan Miguel naiz, eta zu?”— oso esanguratsua da: nola pertsona izenordainak komunikazio egoera sinple batean berehala agertzen diren erakusten du. Eta, hortik abiatuta, galdera benetan interesgarria da: antzinako euskaran izenordainen agerpena berantiarra bada, zer esan dezakegu horrek hizkuntzaren garapenaz eta antzinako hiztun komunitateen egituraz?
Nik uste dut horrek bide ematen duela hainbat interpretaziorentzat:
* Baliteke izenordainak berandu finkatu izana, baina bestelako estrategiak erabiltzea lehenago (deiksia, intonazioa, testuingurua…).
* Edo, bestela, agian egitura gramatikal batzuk ez zirela gaur egun bezain finkatuak, eta horrek bestelako antolamendu sozial edo komunikatibo bat iradokitzen duela.
* Halaber, litekeena da dokumentazio falta izatea eta berankortasun hori neurri batean aparentea izatea.Nolanahi ere, oso aberasgarria iruditzen zait gai hau modu sinple eta pedagogikoan zabaldu nahi izatea. Pozik jarraituko dut zuk proposatutako gogoetekin eta eztabaidarekin.
Agur bero bat,
Ainara
