ILARGIAN

1969an, Neil Armstrongek, ilargi-modulutik Ilargira jaitsi zen unean, historian geratuko den esaldi bat bota zuen:

“That’s one small step for (a) man, one giant leap for mankind.”

Gaurkotasuna berreskuratu du esaldiak honako honi esker: NASAk astronauten transkripzio ofizialak argitaratu ditu, eta horrek aukera eman digu berriro begiratzeko zer esan zen benetan…, nola ulertu dugun eta zer geldituko den historiarako.

Badago xehetasun txiki bat —eta oso esanguratsua—: “a” artikulu indefinituaren presentzia Neilen esaldian.

Armstrongek berak azaldu zuen aspaldi benetan esan nahi zuena zela “for a man”, hau da, gizabanako batentzat urrats txikia, baina gizateria osoarentzat jauzi handia. Hala ere, irrati-transmisioan “a” hori ez zen entzun, eta munduak beste bertsio bat jaso zuen. Orain NASAk transkripzio ofizialean a man idatzi du.

Esan ez zuen esango, ziur asko, audioan ez da entzuten, baina esateko asmoa zuena da garrantzitsuagoa, eta NASAk orain transkripzio ofizialean artikulua ezarri du parentesira jo gabe. Beraz, garai bateko itzulpena berritu behar da… Euskaraz ez dut maiz entzun, eta ez dakit zein den bertsio zabalduena (gizonarentzat, gizon batentzat…), baina gaztelaniazko itzulpena mitikoa izan zen garai hartan: “un pequeño paso para el hombre”.

Argi dago: transkripzioek eta itzulpenek ez dituzte soilik hitzak aldatzen, zentzua bera eraikitzen dute; eta aukeratzen diren hitzak horretarako ez dira neutroak:

• “for man” = gizakia oro har
• “for a man” = pertsona bat (gizabanako bat)

Ñabardura hori galduz gero, indibidualtasunaren eta kolektiboaren arteko kontrastea lausotzen da, eta hori ez da xehetasun huts bat.

Gizabanako baten urrats txikia, baina gizateria osoarentzat…, hori litzateke itzulpen eguneratu baten zentzua; izan ere, Amstrongek ez zuen buruan izango bere gizatasunaren gizon-izaera, baina haren une historikoko lema/hitz ohikoa erabili zuen, neutrotzat gaur egungo joko ez genukeena. Gaur egun orduko man itzuli behar da gizabanako edo pertsona lemekin.

Artemis II misioaren Orion espazio-ontzia eta SLS suziria prest daude dagoeneko Floridan, eta Christina Koch misio-espezialista ilargira joango da. Dena ondo bidean, apirilaren 1ean lurra utziko dute, baina, tamalez, ez dute ilargia zapalduko astronautek. Bigarren urrats txikia munduarentzat emakume baten oinetik etorriko da, agian hurrengo hamarkadan. Hala biz.

nationalgeographic.com

What Apollo 11 astronauts actually said when they got to the moon

Rediscover the famous words exchanged between astronauts Buzz Aldrin, Neil Armstrong, and Michael Collins during the first moon landing and see the historic photos they took.